Đây là biên giới cuối cùng của hành tinh chúng ta,
thế giới ẩn sâu mà chỉ những nhà thám hiểm gan dạ nhất mới dám đi tới.
Dưới chân chúng ta
là những hang động và lối đi dài không kể xiết.
Hang Nuốt Chửng ở Mexico,
sâu 400m,
đủ sâu để đặt tòa nhà Empire State xuống dưới.
Đó là đường hang lớn nhất thế giới.
Nó chỉ được khám phá
2 năm trước khi con người đặt chân lên Mặt Trăng.
Ngày nay, những hang động là những nơi cuối cùng được khám phá trên Trái Đất.
Tuy nhiên, con người không phải là sinh vật đầu tiên
tới được nơi tăm tối, ẩm ướt này.
Nơi đây tồn tại những sinh vật kì lạ và ít được biết tới nhất trên hành tinh này.
Dải ngân hà với những đốm sáng nhỏ này được tạo nên từ hàng ngàn sinh vật sống.
Bất cứ sinh vật nào sống trong hang động đều phải đối mặt với bóng tối,
nhưng ở New Zealand, vài sinh vật đã biến bóng tối trở thành lợi thế của chúng.
Một sợi dây silicon được hạ xuống từ trần hang,
bên cạnh hàng trăm sợi khác.
Bên cạnh vẻ đẹp của những sợi dây này,
chúng mang trong mình một mục đích hung hãn.
Đây là loài sâu đom đóm hang.
Nó săn mồi bằng một sợi tơ.
Sợi tơ này được nhả ra từ miệng của chúng,
và chứa đấy những giọt nước nhầy.
Mỗi con sâu đom đóm làm ra hàng tá sợi này.
Một khi sợi tơ đã sẵn sàng,
con sâu đom đóm ở lại võng nước nhầy
và chờ đợi như một người câu cá kiên trì.
Nhưng con sâu đom đóm không cho những sinh vật khác một cơ hội nào.
Đốm sáng màu xanh lam này là kết quả của một phản ứng hóa học
xảy ra trong 1 cái bộc đặc biệt ở phần đuôi.
Ánh sáng tỏa ra phía đuôi này.
là thứ giúp thu hút con mồi.
Những con côn trùng không thể cưỡng lại sức hút tìm đến nguồn sáng
và rồi bị mắc kẹt vào sợi tơ dính.
Một khi đã dính vào
thì không gì có thể thoát ra.
Giờ chỉ còn vấn đề cuộn sợi tơ lại
và từ từ hưởng thụ con mồi.
Bằng cách đặt bẫy những côn trùng nở trong hang động,
loài vật phát sáng này đã vượt qua thử thách khó khăn nhất
mà xưa nay những sinh vật sống trong hang động luôn phải đối mặt:
tìm một nguồn thức ăn thường xuyên và đáng tin cậy.
Chỉ có một loại đá có thể hình thành nên thế giới ngầm này -
đá vôi.
Phần lớn những hang động trên thế giới nằm trong những núi đá vôi
và những núi đá vôi này chiếm tới 10% bề mặt Trái Đất.
Đá vôi được tạo nên từ khoáng chất từ loại động vật có vỏ ở biển và san hô,
nên mặc dù hiện nay, những núi đá vôi sừng sững ở Hoa Kì
bây giờ ở trên mặt nước biển hàng trăm met
nhưng thực tế, chúng được hình thành dưới nước.
Những tháp đá vôi ở Vịnh Hạ Long, Việt Nam
là chứng cứ về mối liên hệ của chúng với biển.
Cơ bản, toàn bộ khu vực này từng là một khối đá vôi rắn chắc
là nơi của một rạn san hô ngầm.
Ở Borneo, mưa đã trạm trổ những núi đá vôi trở thành vô số những mũi cực nhọn.
Nhưng sức mạnh xói mòn của nước mưa
còn mang lại nhiều tác động lớn hơn dưới lòng đất.
Dòng nước chảy qua núi đá vôi dường như đã hoàn toàn biến mất.
Khi dòng nước tới được lớp nền có tính chống chịu cao hơn
dòng chảy của nó thay đổi.
Một khi đã xuống dưới lòng đất,
dòng nước nắm giữ một sức mạnh xói mòn mạnh mẽ hơn.
Trong cuộc hành trình từ trên mặt đất xuống
dòng nước hấp thu chất carbon dioxide (CO2) từ đất
khiến nó mang đặc tính axit nhẹ.
Và qua triệu năm, lượng axit đó đã ăn mòn đá vôi
tạo nên một mê cung những hang động và lối đi
đôi lúc dài tới vài dặm.
Đây là dòng sông ngầm lớn nhất thế giới,
lớn đến nỗi 1 chiếc máy bay phản lực cũng có thể bay qua được.
Đó là Hang Deer ở Borneo.
Kích thước của Hang Deer
cho phép một số loài động vật có thể tập trung ở đây với số lượng lớn.
Có tới 3 triệu con dơi wrinkle-lipped sống tại đây.
Chúng đậu ở trên tường và trần hang
nơi chúng sẽ được bảo vệ khỏi môi trường bên ngoài
và được an toàn khỏi những loài thú ăn thịt.
Và trong lúc chúng neo mình trên đó
loài dơi tạo ra một vài thứ rất quan trọng.
Cái ụ cao hàng trăm mét này hoàn toàn làm từ những thứ loài dơi thả xuống -
phân của chúng.
Bề mặt của ụ được bao phủ bởi một lớp dày những con gián
hàng trăm ngàn con gián.
Hang động là một trong những số ít môi trường sống trên Trái Đất không chịu tác động trực tiếp của ánh sáng mặt trời.
Ở nơi thiếu thực vật này, chuỗi thức ăn đều dựa vào những thứ loài dơi thả xuống.
Những con gián này sống nhờ vào phân dơi
và bất cứ thứ gì rơi vào ụ phân ấy.
Nguồn thức ăn này cũng giúp nuôi sống những loài gián khác
loài mà dành một phần trong ngày để nghỉ ngơi trên tường hang.
Chúng sẽ trở thành thức ăn cho những con rết hang động khổng lồ,
có những con dài hơn 20 cm.
Bá đạo hơn, còn có cua sống ở đây,
sàng lọc ụ phân để tìm chất dinh dưỡng.
Những loài vật này dành toàn bộ phần đời trong hang động.
Chúng phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn thức ăn còn lại đã qua tiêu hóa
được mang về từ bên ngoài.
Mỗi chiều tối, trong vòng 2h đồng hồ,
ba triệu con dơi rời khỏi sự an toàn của hang động
để săn tìm côn trùng trong khu rừng bên ngoài.
Nhưng không phải tất cả chúng sẽ trở về.
Khi rời khỏi hang
những con dơi tạo thành hình một chiếc nhẫn.
chiếc nhẫn dơi xoay tròn này dường như đã khiến con đại bàng ưng bụng đỏ xáo trộn,
nhưng chúng phải sống sót tới trận chiến với loài chim ăn thịt đáng sợ hơn.
Diều hâu và chim ưng là những chiếc máy bay chiến đấu phản lực trong thế giới chim.
Buổi đi săn sẽ kết thúc vào lúc chiều tà
vì thế lũ diều hâu nuốt trọn con mồi ngay khi đang bay
và quay ngay trở lại để kiếm được nhiều hơn.
Bất cứ con dơi nào bay tách khỏi đàn
sẽ trở thành mục tiêu rõ ràng và hiển nhiên như chúng tự tìm đến rắc rối vậy.
Những cuộc tấn công hằng đêm không mấy ảnh hưởng đến số lượng dơi -
tới sáng, phần lớn đàn dơi sẽ an toàn trở về hang.
Dơi không phải là loài duy nhất cư ngụ ở những hang động ở đảo Borneo này.
Ở đây còn cả những sinh vật ăn ngày.
Trở về từ buổi đi săn vào ban ngày
những sinh vật này sử dụng những tiếng kêu liên tục của chúng
để tìm đường đi trong hang động giữa bóng tối.
Chúng là loài én hang động.
Giống loài dơi, chúng định vị bằng tiếng vang.
Chúng ta cần ánh sáng để thấy những gì đang diễn ra,
nhưng trong bóng tối, những con én luôn định vị chính xác tổ của riêng chúng,
những chiếc tổ chỉ có kích thước vài cm.
Đó là một kĩ năng ấn tượng mà đến nay chúng ta vẫn chưa hiểu rõ.
Tuy nhiên, điều khiến loài chim này đặc biệt lại là một lý do khác.
Tổ chim yến được làm hoàn toàn bằng nước bọt của chúng.
Phải mất hơn 30 ngày mới có thể làm xong 1 chiếc tổ.
Những chiếc tổ là những vật rất quý giá
không chỉ với loài chim.
500 năm qua, con người đã thu hoạch tổ của chim yến.
Đây là một nghề nghiệp đầy may rủi.
Hầu như không có thiết bị an toàn nào
và sử dụng thang được làm từ cây leo từ khu rừng,
người thu hoạch trèo điểm cao nhất của hang
thường cách mặt đất hơn 60m.
Công việc này có thể rất nguy hiểm,
nhưng thù lao lại rất hậu hĩnh.
Những chiếc tổ trắng tinh khiết của loài chim yến
là nguyên liệu chính để làm món yến sào,
mỗi gram tổ yến trị giá như bạc.
Ngay khi chiếc tổ bị lấy đi, con chim sẽ làm lại ngay lại một cái khác.
Vậy nên, cho tới lúc ngành nghề có giá trị này còn được kiểm soát hợp lý,
những người dân địa phương vẫn sẽ tiếp tục phát đạt.
Những hang động trên hòn đảo Borneo này nằm trong nhóm những hang động lớn nhất thế giới
và chúng vẫn đang lớn dần thêm
bởi hàng năm, nước mưa vẫn ăn mòn thêm đá vôi.
Nhưng dòng nước trong hang không chỉ gây xói mòn.
Nó còn kiến tạo.
Dòng nước chứa đầy đá vôi hòa tan
và khi gặp không khí trong hang
vài phần trong chúng lắng xuống trở thành một khoáng chất -
Canxit. (CaCO3)
Khi chúng dần tăng lên
canxit đã tạo nên những khối hình trang trí trên trần hang -
thạch nhũ.
Mỗi giọt chảy xuống để lại phía sau một lượng rất nhỏ canxit,
nhưng qua thời gian, quá trình này có thể kiến tạo nên những kì quan.
Nếu nước nhanh chóng thấm qua trần hang,
canxit sẽ ở lại dưới nền hang
và tạo nên măng đá.
Sự biến đổi của dòng nước và luồng không khí
tạo nên muôn hình vạn trạng măng đá, nhưng tất cả chúng đều được tạo ra từ 1 quá trình -
sự lắng đọng từ từ của đá vôi tan.
Và khi thạch nhũ gặp măng đá,
một cột trụ được hình thành.
Những cấu trúc như thế này ở Hang động Carlsbab, Bắc Mĩ,
có thể phải mất đến hàng ngàn năm để hình thành.
Nhưng đôi lúc, quá trình hình thành này dừng lại.
Những hang động ngập nước ở Mexico nãy đã không hề thay đổi trong hàng nghìn năm qua.
Kể từ kỉ Băng Hà cuối cùng, chúng đã bị tách rời khỏi thế giới bên ngoài.
Thế nhưng, tác động của chúng tới thế giới bên trên vẫn vô cùng to lớn.
500 năm trước, chúng đã góp phần tạo nên một trong những nền văn minh vĩ đại trên thế giới -
nền văn minh Maya.
Bán đảo Yucatan Peninsula ở Mexico không có bất cứ sông, hồ hay suối nào
nên người Maya phải dựa vào những hồ nước - lối vào của những hang động ngập nước.
Chúng là nguồn nước ngọt duy nhất của cả khu vực.
Trên thực tế, những hồ nước này chứa một lượng cực lớn nước ngọt.
Tách biệt khỏi ánh sáng tạo sự sống của mặt trời
không thể mong đợi sẽ tìm được loài thực vật nào ở nơi đây.
Nhưng trong bóng tối của những hang động
rễ của những cây nhiệt đới lớn đã xuyên qua những vết nứt trên đá vôi
để tìm tới hang động ngập nước.
Nếu không có nguồn nước này
rừng cây Yucatan không thể phát triển tươi tốt như vậy.
Người Maya biết rằng cuộc sống của họ phụ thuộc vào nguồn nước này,
nhưng với phải nhờ đến khoa học ngày nay
chúng ta mới có thể đánh giá đúng tầm quan trọng và sự kỳ vĩ của những hang động ngập nước này.
Tới nay, hơn 350 dặm đường hầm ở Yucatan đã được vẽ bản đồ,
nhưng vẫn không ai biết kích thước chính xác của thế giới ngầm này.
Với một lý do,
những hang động dưới nước nổi tiếng nguy hiểm.
Khi lối thoát gần nhất có thể cách bạn hơn 100m,
hết dưỡng khí dưới này sẽ là một điều chí mạng.
Để tránh bị lạc đường,
những người thợ lặn mang theo mình một sợi dây.
Nó là sợi dây của sự sống -
chính xác là vậy.
Sợi dây cũng là một thước dây -
một kỹ thuật được sử dụng ở Mexico,
để vẽ bản đồ hang động dưới nước lớn nhất thế giới này -
đầy đủ 100 dặm của nó.
Những nhà thám hiểm hang động thường bắt buộc phải chui vào các khe đá hở.
Chúng được gọi là "squeezes" - đè nén.
Những lối đi càng hẹp
thì có nguy cơ càng cao làm hư hại hệ thống dưỡng khí.
Ở điều kiện này, một thợ lặn có thể dễ dàng bị mất phương hướng
và điều đó có thể là tai họa chết người.
Những hang động ngập nước có thể lừa bạn theo nhiều cách khác.
Những thứ dường như là không khí,
nhưng không phải.
Đó chỉ là một hình thái khác của nước.
Đó là nước halocline -
nơi giao nhau của nước ngọt và nước mặn.
Nước ngọt từ rừng nổi lên trên nước mặn nặng hơn từ biển.
tầng nước mặn cực kì thấp lượng oxi
khiến nó thành nơi rất khó cho động vật có thể sống.
Nhưng cũng có vài ngoại lệ,
như loài bọ nước, một trong những loài cổ đại nhất của tất cả loài giáp xác.
Người Maya hiểu rõ tầm quan trọng của những hồ nước,
nhưng họ không bao giờ biết rằng những đường hầm ngập nước này
chính là khởi nguồn của những dòng sông ngầm,
những dòng sông mà sau đó sẽ đổ ra biển.
Khác với nước ngọt, nước mặn không xói mòn đá vôi,
nên phần lớn hang động ở biển được tạo nên bởi tác động của sóng biển.
Những đảo đá ở Poor Knight, New Zealand có rất nhiều hang động biển
và giống như ở Borneo
chúng là nơi cư trú quan trọng của nhiều loài.
Sau một ngày kiếm ăn ở ngoài đại dương
đàn cá Demoiselle trở về hang động,
nơi chúng ẩn náu khỏi những động vật ăn thịt.
Với loài cá này, hang động là nơi trú chân ban đêm
nhưng chúng không phải là loài duy nhất ở đây.
Có những loài cá khác hoạt động theo các lịch trình khác nhau.
Loài cá mắt to cũng giống như loài dơi.
Chúng rời khỏi hang mỗi tối để kiếm ăn.
Và giống như mọi động vật sống trong hang
chúng dễ bị tấn công vào thời điểm rời khỏi hang động.
Một lối hẹp ra vào chỗ tập trung của những con dơi
thu hút sự chú ý của những loài khác.
Những con dơi có thể phát hiện ra con rắn bằng cách định vị,
nhưng con rắn lại hoàn toàn mù tịt -
nó không thấy gì.
Những cú đớp của nó có vẻ chỉ là tùy ý,
nhưng loài rắn lại có một vũ khí bí mật.
Chúng có thể cảm nhận từng con dơi đang bay qua.
Cơ quan cảm nhận trên đầu rắn thu được thân nhiệt của lũ dơi,
như hình ảnh thân nhiệt này cho thấy.
Trong mắt loài rắn, lũ dơi như tỏa sáng
và điều đó giúp nó nhắm trúng mồi.
Đó là cái giá mà những sinh vật sống trong hang phải trả
cho một nơi trú ẩn vào ban ngày trên mặt đất.
Một số người sẽ tự hỏi liệu có loài nào sống độc lập trong hang không cần những yếu tố bên ngoài.
Một số hang động giống như những hòn đảo -
tách biệt khỏi thế giới bên ngoài và khỏi những hang động khác.
Sự tách biệt này đã tạo ra một vài sinh vật kì lạ.
Chúng là những loài đặc chủng của hang động -
thú sống hang, những động vật không bao giờ rời hang động hay nhìn ánh mặt trời.
Những thú sống hang ở Thái Lan này
có lẽ là những sinh vật đặc chủng nhất Trái Đất
chúng chỉ sống ở trong thác nước hang.
Toàn bộ số lượng loài cá thiên thần hang động này
dường như chỉ giới hạn trong 2 hang động nhỏ.
Những loài thú sống hang khác cũng vậy.
Chỉ có chưa đầy 100 con kì giông hang động Texas trong tự nhiên.
Và loài cua trắng Belizean cũng là một sinh vật khác
chỉ tồn tại độc nhất trong một hang động.
Sống hoàn toàn trong bóng tối,
chúng không chỉ mất màu sắt trên da,
mà cả đôi mắt của chúng.
Phải mất hàng ngàn thế hệ mới có thể tiêu biến đi đôi mắt,
vậy nên những sinh vật này đã phải sống tách biệt rất lâu.
Nhưng loài kì giông mù lại phát triển các loại giác quan cảm nhận khác.
Các cơ quan trên da nó có thể phát hiện chuyển động nhỏ nhất trong dòng nước từ con mồi.
Mang ngoài giúp chúng thở trong dòng nước nghèo oxi.
Loài cá hang thiên thần ăn những con vi khuẩn trong dòng nước chảy siết
neo mình bằng những cái móc ở vây cá.
Thức ăn thường rất hiếm
và những sinh vật như loài cua
phải sống sót dựa vào bất cứ thứ gì từ ngoài trôi vào hang.
Loài kì giông có thể không kiếm được thức ăn trong hàng tháng trời,
vậy nên khi có thứ gì đó tới
nó không thể bỏ lỡ.
Thật kinh ngạc khi những sinh vật này lại có thể tồn tại.
Nhưng một hang có môi trường sống quá khắc nghiệt
thì không thể chờ đợi có bất kì sự sống nào.
Dòng nước chảy ra khỏi hang động Villa Luz ở Mexico
có màu trắng với Axit sulfuric H2SO4.
Những nhà thám hiểm tiến vào hang động nguy hiểm này
phải mang theo mặt nạ chống độc và thiết bị theo dõi.
Khí ga độc có thể lên tới mức nguy hiểm rất nhanh
nên một hệ thống cảnh báo sớm là thiết yếu.
Loài dơi sống sót bằng việc ở gần ánh sáng,
nhưng tiến sâu vào hang là một hành động rất nguy hiểm.
Nguồn gốc của những khí độc này nằm dưới đó vài dặm.
Khí Hydro sulfit (H2S) làm nước nổi bong bóng đến từ những mỏ dầu trong vỏ Trái Đất.
Nó kết hợp với oxi và nước
và tạo ra axit sulfuric H2SO4.
Đây không phải là những điều kiện để có thể hy vọng tìm thấy cá,
nhưng dường như, những loài cá molly hang vẫn sinh sống tốt
mặc cho lượng axit và sự thiếu oxi.
Trong thực tế, có nhiều sự sống ở đây hơn suy đoán của bất kỳ ai nghĩ là có thể,
nhưng bất ngờ lớn nhất lại là vài thứ khác còn kì lạ hơn.
Những khối hình kì lạ có hình dạng thạch nhũ này thực ra lại là những vi khuẩn đơn bào,
những giọng chất lỏng đang chảy xuống chính là axit sulfuric H2SO4,
đủ mạnh để đốt cháy da.
Thực tế chúng là tập hợp của vô vàn con vi khuẩn,
có khả năng phát triển 1 cm/ngày.
Trong thế giới không ánh mặt trời này,
những con vi khuẩn lấy năng lượng từ khí ga Hydro Sulfit H2S.
Những con vi khuẩn như vậy được gọi là siêu sinh vật
vì chúng có thể sống sót trong những điều kiện vô cùng khắc nghiệt như thế này.
Và những con siêu sinh vật này có một vai trò quan trọng khác trong hang động.
Ngạc nhiên đây, chúng là chúng là nền tảng của lưới thức ăn
giúp nhiều loài sinh vật khác, bao gồm ấu trùng ruồi nhuế, tồn tại.
Hệ sinh thái của Villa Luz đã rất ấn tượng,
nhưng những nhà thám hiểm sớm sẽ khám phá ra thậm chí nhiều những khám phá kinh ngạc hơn.
Bên dưới khu vực cằn cỗi này là một thiên đường dưới lòng đất.
Không có nước, chẳng ai hi vọng sẽ tìm được hang động nào,
nhưng dưới sa mạc nhấp nhô này ở Hoa Kì
là một trong những hang động dài nhất, sâu nhất và sửng sốt nhất thế giới.
Bí mật của nó vẫn chưa hề được biết cho tới tận năm 1986,
khi một nhà thám hiểm đào xuống vài met
tới đáy hẻm đá này.
Họ đặt tên cho hang động này là 'Lechuguilla'
và từ đó, hơn 120 dặm hang động đã được vẽ bản đồ.
Khi những nhà thám hiểm đầu tiên xuống đây,
không ai có thể đoán được kích thước chính xác của hang động.
Nhưng thậm chí, điều đó không phải là bất ngờ lớn nhất.
Họ đã không thể đoán được là Lechuguilla
sẽ sớm được các nhà thám hiểm hang động trên thế giới công nhận
là hang động đẹp nhất thế giới.
Họ sắp khám phá
những quang cảnh thuộc loại đẹp nhất ở thế giới ngầm.
Tường hang được phủ đầy những tinh thể mong manh dễ vỡ.
Rất nhiều tinh thể trong số đó được tạo nên từ thạch cao,
một khoáng chất có nguồn gốc từ đá vôi.
Và chúng trải dài hàng dặm.
Nước là nguồn căn của hầu hết các hang động,
nhưng, không giống các hang động đá vôi khác,
đá ở Lechuguilla không bị nước mưa ăn mòn.
Thứ gì khác đã tạo nên nơi này.
Nguồn nước duy nhất Lechuguilla có là những vũng nước tinh khiết tuyệt đẹp này.
Khi những nhà thám hiểm vào sâu trong hang,
họ đi qua những phòng trưng bày chứa đầy những khối hình lạ thường,
như những khối hình nón cao 5m này, được phủ đầy tinh thể mỏng manh.
Những tinh thể thạch cao của Lechuguilla
đã khiến những nhà khoa học phải tự hỏi những hang động thế này đã được tạo ra như thế nào.
Họ khám phá ra rằng đá vôi ở Lechuguilla đã bị axit sulphuric (H2SO4) ăn mòn,
xẻ ngang qua hàng dặm đá vôi.
Và khi axit sulphuric làm tan rã đá vôi,
nó để lại tinh thể,
nguồn gốc của những hình khối ấn tượng ở Lechuguilla.
Và có một địa điểm ở nơi đây,
nằm dưới mặt đất hơn 1 dặm,
đã gần như thách thức sự tưởng tượng.
The Chandelier Ballroom là một khám phá vĩ đại.
Với những tinh thể dài tới 6m
nó hẳn là hang động độc đáo nhất thế giới.
Những bức tường còn chứa đựng một điều bất ngờ hơn.
Những con siêu vi khuẩn đang sinh sống trên đá.
Sự khám phá về sự sống tồn tại mà không hề phụ thuộc vào năng lượng ánh sáng,
một lần nữa cho chúng ta thấy rằng: thế giới ngầm có thể phong phú và bất ngờ tới mức nào.
Mỗi năm, những nhà thám hiểm vẽ được bản đồ của hơn 100 dặm hang động mới.
Nhưng chỉ với một nửa đá vôi đang được khám phá,
ai mà biết được còn bao nhiêu Lechuguilla còn đang chờ đợi để được phát hiện?